Eşlik ve Benzerlik ünitesi, LGS’de gölge, fotoğraf büyütme, harita ve maket gibi gerçek hayat sorularıyla karşınıza çıkar. Soruların çoğu tek bir fikre dayanır: Benzer şekillerde karşılıklı uzunluklar aynı oranda değişir. Bu yazıda bu fikri nasıl uygulayacağınızı ve sık yapılan hataları anlatıyoruz.
1. Eşlik mi, benzerlik mi?
- Eş şekiller: Biçimleri ve boyutları aynıdır. Karşılıklı kenarları ve açıları eşittir. Biri diğerinin üzerine tam olarak oturur.
- Benzer şekiller: Biçimleri aynı, boyutları farklı olabilir. Karşılıklı açıları eşit, karşılıklı kenarları orantılıdır.
Eşlik, benzerliğin özel bir durumudur: Benzerlik oranı 1 olan iki şekil eştir. Bütün kareler birbirine benzerdir; ama bütün dikdörtgenler birbirine benzer değildir.
2. Benzerlik oranı ve alan oranı
İki benzer şeklin karşılıklı kenar uzunluklarının oranına benzerlik oranı (k) denir. Bu oran çevrelere de aynen yansır. Ama alanlar için durum farklıdır:
Uzunluk oranı = k Çevre oranı = k Alan oranı = k²
Kenarları 2 katına çıkarılan bir karenin alanı 4 katına çıkar. Bir fotoğrafı 3 kat büyüttüğünüzde kaplayacağı alan 9 kat olur. Alan sorusunda benzerlik oranını karesini almadan kullanmak, bu ünitenin en yaygın hatasıdır.
3. Önce açıları eşleştir
İki üçgenin benzer olduğunu göstermek için iki açısının eşit olması yeterlidir; üçüncü açı zaten eşit olur. Karmaşık şekillerde kaybolmamak için eşit açıları α, β gibi sembollerle işaretleyin. Ardından hangi kenarın hangi kenara karşılık geldiğini belirleyin: Eşit açıların karşısındaki kenarlar karşılıklı kenarlardır.
Oranı yazarken kenarları rastgele eşleştirmek yanlış sonuca götürür. “Küçük üçgenin kısa kenarı / büyük üçgenin kısa kenarı” gibi sırayı koruyarak yazın.
4. 90 derecelerin olduğu yerde benzer üçgen ara
Bir şekilde birden fazla dik açı varsa, orada büyük ihtimalle birden fazla benzer üçgen vardır. Bir dik üçgende hipotenüse indirilen yükseklik, büyük üçgeni birbirine ve büyük üçgene benzer iki küçük üçgene ayırır. Değerlerin az verildiği sorularda bu benzerliklerden denklem kurmak işinizi çözer.
5. Gölge soruları
Aynı anda ve aynı yerde ölçülen gölgelerde, güneş ışınları paralel geldiği için cisimlerin boyu ile gölge boyu arasındaki oran aynıdır:
Cismin boyu ÷ Gölgesinin boyu = sabit
1,6 m boyundaki bir öğrencinin gölgesi 2 m iken, gölgesi 15 m olan bir ağacın boyu 1,6 ÷ 2 = x ÷ 15 orantısından 12 m bulunur. “Aynı anda” ifadesi bu orantıyı kurmanızın şartıdır.
6. Ölçek: harita, plan ve maketler
Harita ve maketlerde ölçek bir benzerlik oranıdır. 1 : 50 000 ölçekli bir haritada 4 cm, gerçekte 4 · 50 000 = 200 000 cm = 2 km’dir. Birim dönüşümlerini (cm → m → km) en sona bırakmak hesap hatasını azaltır.
Kısa bir kontrol listesi
- Eşlik = benzerlik oranı 1.
- Alan oranı, benzerlik oranının karesidir.
- Karşılıklı kenarları eşit açıların karşısından eşleştir.
- Dik açılar çoksa benzer üçgen ara.
- Gölge sorularında “aynı anda” şartını kontrol et.
Eşlik ve Benzerlik ünitesindeki tüm soru tiplerini çözüm videolarıyla çalışmak için Eşlik ve Benzerlik sayfasına göz atabilirsin.