Eşitsizlikler, Doğrusal Denklemler ünitesinin hemen ardından gelir ve ona çok benzer. Fark tek bir işarette gibi görünse de bu işaret, sorunun cevabını tamamen değiştirebilir. Bu yazıda eşitsizlik sorularında dikkat etmeniz gereken noktaları ve sınavda sık görülen soru tiplerini topladık.
1. Sembolleri ve sayı doğrusunu doğru oku
- x < 5: x, 5’ten küçüktür; 5 dahil değildir. Sayı doğrusunda 5’in üzerine içi boş daire çizilir.
- x ≤ 5: x, 5’ten küçük veya 5’e eşittir; 5 dahildir. Sayı doğrusunda 5’in üzerine içi dolu daire çizilir.
“En az”, “en fazla”, “geçmeyecek”, “aşmayacak” gibi ifadeler sınır değerin dahil olduğunu; “fazla”, “az”, “daha çok” ise dahil olmadığını gösterir. Soru metnindeki bu kelimelerin altını çizin.
2. Denklem gibi çöz, bir kuralı unutma
Eşitsizlikler tıpkı denklemler gibi çözülür: Her iki tarafa aynı sayıyı ekleyebilir, çıkarabilir, iki tarafı aynı pozitif sayıyla çarpıp bölebilirsiniz. Tek fark şudur:
Her iki tarafı negatif bir sayıyla çarparsanız veya bölerseniz eşitsizliğin yönü değişir.
−2x < 8 eşitsizliğinde iki tarafı −2’ye böldüğünüzde x > −4 olur. Yönü çevirmeyi unutmak bu ünitedeki en yaygın hatadır. Bundan kaçınmanın bir yolu, x’li terimi pozitif kalacak tarafa toplamaktır: −2x < 8 yerine 0 < 8 + 2x yazıp devam edebilirsiniz.
3. Soruda ne isteniyorsa ona x de
Problemi eşitsizliğe çevirirken sorunun istediği değere x demek işi hızlandırır. İkinci kovadaki su miktarı soruluyorsa x’i ona verin; birinci kovayı x cinsinden yazın. Eşitsizliği çözdüğünüzde doğrudan cevaba ulaşırsınız.
4. Mantığı kur: hangi taraf büyük olmalı?
Bir eşitsizliği yazmadan önce olayı düşünün. Bir araç ilerledikçe kalan yol azalır; bir depo boşaldıkça içindeki su azalır; bir öğrenci her ay para biriktirdikçe birikimi artar. “Hangi miktar diğerinden büyük olmalı?” sorusunun cevabını cümle olarak söyleyebiliyorsanız eşitsizliği doğru kurarsınız.
5. Aralık soruları: iki sınır birden
“Bir araç 1 litre yakıtla 10 ile 20 km arasında yol gidiyor (sınırlar dahil)” gibi bilgiler iki eşitsizliği aynı anda verir: 10 ≤ yol ≤ 20. 5 litre yakıtla gidilebilecek yol için tüm tarafları 5 ile çarparsınız: 50 ≤ yol ≤ 100. Çift taraflı eşitsizliklerde yaptığınız işlemi üç tarafa birden uygulayın.
6. Tam sayı değerleri ve “en büyük / en küçük”
x < 7,5 bulduysanız ve x bir tam sayıysa, x’in alabileceği en büyük değer 7’dir. x ≤ 7 bulduysanız yine 7’dir. Ama x < 7 bulduysanız en büyük değer 6’dır. Bu küçük fark, şıklarda yan yana duran iki cevaptan birini seçtirir. Ayrıca soru “doğal sayı” diyorsa 0’ı, “pozitif tam sayı” diyorsa sadece 1, 2, 3… değerlerini düşünün.
7. Grafikli eşitsizlik soruları
Bazı sorularda bir miktarın zamanla nasıl değiştiğini gösteren bir grafik verilir ve “hangi zaman aralığında miktar şu değerin altındadır?” diye sorulur. Bu durumda grafikten sınır noktalarını okuyup aralığı belirleyin; sınır noktasının dahil olup olmadığına soru metnine göre karar verin.
Kısa bir kontrol listesi
- “En az / en fazla” ifadelerinde sınır değer dahildir.
- Negatif sayıyla çarparken veya bölerken yönü çevir.
- Eşitsizliği yazmadan önce hangi tarafın büyük olacağını cümleyle söyle.
- Çift taraflı eşitsizlikte işlemi üç tarafa birden uygula.
- Tam sayı sorularında sınırın dahil olup olmadığını kontrol et.
Eşitsizlikler ünitesindeki 80 soru tipini çözüm videolarıyla çalışmak için Eşitsizlikler sayfasına göz atabilirsin.