Doğrusal Denklemler: Denklem Kurmaktan Eğime

Doğrusal Denklemler ünitesi, LGS matematiğin en çok “günlük hayat” sorusu barındıran bölümlerinden biridir. Fabrikadaki üretim maliyeti, büyüyen iki fidan, dolan bir su deposu ya da bir rampanın eğimi… Bu yazıda denklem kurmaktan grafik okumaya, eğimden kesişim noktasına kadar ünitenin kilit noktalarını anlatıyoruz.

1. Denklem kurarken sorulana x de

Bir problemi denkleme çevirirken ilk karar, neye x diyeceğinizdir. Genellikle en pratik seçim, sorunun doğrudan istediği değere x demektir. Böylece denklemi çözdüğünüzde cevabı bulmuş olursunuz; ekstra bir hesap gerekmez.

Bazen ise x’i daha akıllıca seçmek işleri kolaylaştırır. Bir uzunluk hem 3’e, hem 4’e, hem 6’ya bölünecekse ona x yerine 12x demek kesirlerden kurtarır. Kesirli bir denklemle karşılaşırsanız her iki tarafı paydaların ortak katıyla çarpın.

2. Doğrusal ilişki: tablo, grafik, denklem

İki değişken arasındaki ilişki doğrusalsa, değişkenlerden biri eşit adımlarla arttığında diğeri de eşit adımlarla artar ya da azalır. Bu ilişki üç farklı şekilde gösterilebilir ve sorular genellikle bunlar arasında geçiş yapmanızı ister:

  • Tablo: x her 1 arttığında y’nin ne kadar değiştiğine bakın; bu değişim sabitse ilişki doğrusaldır.
  • Denklem: y = mx + n biçimindedir. m her adımdaki değişimi, n başlangıç değerini gösterir.
  • Grafik: Bir doğrudur. Doğrunun y eksenini kestiği nokta başlangıç değeridir.

3. Başlangıç değerinin anlamı

“Hiç ürün üretilmediğinde maliyet neden 500 TL?” sorusu öğrencilerin kafasını karıştırır. Bunu bir fırının ısınması gibi düşünün: Daha tek bir ekmek pişmeden fırını çalıştırmanın bir maliyeti vardır. Denklemdeki sabit terim (n) bu sabit maliyettir; üretilen her ürün ise maliyete m kadar ekler. y = 20x + 500 denkleminde 10 ürünün maliyeti 20 · 10 + 500 = 700 TL’dir.

4. Eğim: dikey değişim ÷ yatay değişim

Eğim, bir doğrunun ne kadar dik olduğunu gösterir:

Eğim = Dikey uzunluk ÷ Yatay uzunluk

Rampalar, merdivenler, kaydıraklar ve dağ yolları eğimin günlük hayattaki karşılığıdır. 2 m yükselen ve 8 m yatay ilerleyen bir rampanın eğimi 2 ÷ 8 = 1/4’tür. Dikey ve yatay uzunlukları karıştırmamak için şekli çizin ve dik üçgenin hangi kenarının “yukarı”, hangisinin “ileri” olduğunu işaretleyin.

Yukarıdan aşağıya inen (azalan) doğruların eğimi negatiftir. Yatay doğrunun eğimi 0’dır.

5. İki doğru kesişiyorsa: “ne zaman eşit olur?”

“İki fidanın boyu ne zaman eşit olur?”, “İki firmanın ücreti kaçıncı kilometrede aynı olur?” gibi sorular aslında iki denklemin eşitlenmesini ister. Her durumu ayrı bir denklemle yazın ve eşitleyin:

36 + 2x = 20 + 4x → 16 = 2x → x = 8

Grafikte bu, iki doğrunun kesiştiği noktadır. Kesişimden sonra hangi doğrunun üstte kaldığına bakarak “hangisi daha avantajlı” sorusunu da cevaplayabilirsiniz.

6. Grafiği gözle uzatmayın

Bir grafik sadece belli bir aralıkta çizilmişse ve sizden aralığın dışındaki bir değer isteniyorsa, doğruyu cetvelle uzatıp tahmin etmeyin. Sınav kitapçığındaki grafikler ölçekli olmayabilir. Bunun yerine grafikten iki nokta okuyun, doğrunun denklemini bulun ve istenen değeri hesaplayın.

7. Tek değişkeni sabit tut

İki bilinmeyenli durumlarda düz mantık çoğu zaman en hızlı yoldur: Bir değeri sabit tutup diğerinin değişimine bakın. “Her bilet türünden 6’şar tane alındığında 240 TL ödeniyorsa, her türden birer tane 40 TL’dir” gibi.

Kısa bir kontrol listesi

  1. Sorulan değere x de; gerekirse kesirlerden kurtaracak şekilde seç.
  2. Denklemde sabit terimi başlangıç değeri olarak yorumla.
  3. Eğimde dikey ÷ yatay sırasını karıştırma.
  4. “Ne zaman eşit olur” sorularında iki denklemi eşitle.
  5. Grafiği gözle uzatma; denklemi bul.

Doğrusal Denklemler ünitesindeki 120 soru tipini çözüm videolarıyla çalışmak için Doğrusal Denklemler sayfasına göz atabilirsin.

Bu soru tipinin benzerlerini çöz

Açık konuların ilk 10 sorusu ücretsiz. Cevabını işaretle, sonucu anında gör, çözüm videosunu izle.

Benzer yazılar

LGS Matematik
LGS Matematik

Eşlik ve Benzerlik: Gölge, Ölçek ve Alan Oranı

Benzerlik oranı, alan oranının neden k² olduğu, açıları eşleştirme, gölge ve ölçek soruları: Eşlik ve Benzerlik ünitesinde bilmen gerekenler.

LGS Matematik
LGS Matematik

Üçgenler: Üçgen Eşitsizliği, Pisagor ve Katlama Soruları

Üçüncü kenarın aralığı, büyük açı–büyük kenar ilişkisi, katlama ile yardımcı elemanlar ve Pisagor üçlüleri: Üçgenler ünitesinde puan getiren noktalar.

LGS Matematik
LGS Matematik

Eşitsizlikler: Yönü Değiştiren Tek Kural

İçi dolu mu boş mu, sınır dahil mi değil mi, negatif sayıyla bölünce ne olur? Eşitsizlik sorularında puan kaybettiren noktalar ve çözüm stratejileri.

Destek