Kareköklü İfadeler, LGS matematiğinde en çok soru tipine sahip ünitelerden biridir. Bir soruda kural uygulamanız, bir sonrakinde bir alanın kenarını bulmanız, ötekinde de sayıları sıralamanız gerekir. Bu yazıda ünitenin en kritik noktalarını ve öğrencilerin en sık düştüğü hataları bir araya getirdik.
1. Tam kareleri ezbere bil
1’den 20’ye kadar olan sayıların karelerini (1, 4, 9, 16, 25, … 400) hızlıca hatırlayabilmek bu ünitenin temelidir. Bir kareköklü sayının hangi iki tam sayı arasında olduğunu bulmak için bu listeye bakarsınız:
√40 için: 36 < 40 < 49 olduğundan 6 < √40 < 7 olur. Ayrıca 40, 36’ya 4 birim, 49’a 9 birim uzaklıkta olduğu için √40 değeri 6’ya daha yakındır.
Not: 0 da bir tam kare sayıdır (0 = 0²). “Kaç tane tam kare sayı vardır” sorularında 0’ı unutmak, şıklardaki bir eksik değere götürür.
2. Sıralamada tek yol: her şeyi kök içine al
3√2, 2√5 ve √17 gibi sayıları sıralamanın en güvenli yolu, katsayıları kök içine almaktır:
- 3√2 = √(9·2) = √18
- 2√5 = √(4·5) = √20
- √17
Artık sıralama kolaydır: √17 < √18 < √20. Kök dışındaki sayıyı içeri alırken karesini almayı unutmayın; en sık yapılan hata 3√2’yi √6 olarak yazmaktır.
3. Toplama ve çıkarma: sadece kök içleri aynıysa
Kareköklü ifadelerde toplama ve çıkarma yapabilmek için kök içlerinin aynı olması gerekir. 2√3 + 5√3 = 7√3 olur ama √2 + √3 ifadesi √5 değildir. Kök içleri farklı görünüyorsa önce sadeleştirin: √12 + √27 = 2√3 + 3√3 = 5√3.
Çarpma ve bölmede ise böyle bir şart yoktur: Kök dışları kendi arasında, kök içleri kendi arasında çarpılır. 2√3 · 4√5 = 8√15.
4. Yaklaşık değeri en sona bırak
Soruda √2 ≈ 1,4 gibi bir yaklaşık değer verilmiş olabilir. Bu değeri işlemin başında yerine koyarsanız, sonraki çarpma ve bölmelerde hata büyür ve şıklardaki değerle tutmayan bir sonuç bulursunuz. Önce bütün işlemleri kareköklü hâlde yapın, sadeleştirin; yaklaşık değeri en son adımda kullanın.
5. Paydada kök bırakılmaz
Sonuç 6/√3 gibi çıktıysa paydayı rasyonel yapmanız gerekir: Pay ve paydayı √3 ile çarparsınız. 6/√3 = 6√3/3 = 2√3. Şıklarda genellikle bu sadeleştirilmiş hâl bulunur; sonucu bu şekilde yazmadan şıklarla karşılaştırmayın.
6. Alan sorularında kenar = √alan
Bu ünitenin en çok sevilen soru tipleri kare şeklindeki bahçeler, halılar, fayanslar ve kartonlardır. Bir karenin alanı verildiğinde bir kenarı alanın kareköküdür: Alanı 48 m² olan karenin kenarı √48 = 4√3 m’dir.
Bu tip sorularda dikkat edilmesi gereken iki durum vardır:
- Kaplama soruları: Karelerin bir kısmı üst üste geliyorsa, üst üste gelen bölge iki kez sayılmış olur. Toplam alandan bu bölgeyi bir kez çıkarmanız gerekir.
- Çevre soruları: Birden fazla kare yan yana dizildiğinde ortak kenarlar çevreye katılmaz. Şekli kâğıda çizip dış sınırı takip edin.
7. Ağaç, direk ve boşluk sayısı
Kareköklü uzunluklardaki bir yola eşit aralıklarla ağaç dikildiğinde de Çarpanlar ve Katlar ünitesindeki mantık geçerlidir. Örneğin 8√2 m’lik düz bir yola √2 m arayla ağaç dikilirse 8√2 ÷ √2 = 8 boşluk oluşur. Yolun iki ucuna da ağaç dikiliyorsa ağaç sayısı 8 + 1 = 9’dur.
8. Soru kökünü dikkatli oku
Bu ünitede doğru işlemi yapıp yanlış şıkkı işaretlemek çok yaygındır. “Kaç kişi katılmıştır” diye sorulan bir davette ev sahibini de saymak, “uzama miktarı” sorulan bir yayda yayın son boyunu yazmak gibi. Soru kökündeki aranan değerin altını çizin ve bulduğunuz sonucun gerçekten o olup olmadığını kontrol edin.
Kısa bir kontrol listesi
- Tam kareleri ve 0’ın da tam kare olduğunu hatırla.
- Sıralamada katsayıları kök içine al (karesini alarak).
- Toplama-çıkarmada kök içleri aynı mı, kontrol et.
- Yaklaşık değeri en son kullan.
- Paydada kök bırakma.
- Kaplama sorularında üst üste gelen bölgeyi hesaba kat.
Kareköklü İfadeler ünitesindeki 200 soru tipini çözüm videolarıyla çalışmak için Kareköklü İfadeler sayfasına göz atabilirsin.
Kendini dene: Kareköklü İfadeler 8. sınıf testi (çözümlü). 10 soru tipini çevrim içi çöz, cevabını anında gör ve her sorunun video çözümünü izle.