Bir sayıyı kalansız bölen doğal sayılara o sayının çarpanları (bölenleri), sayının doğal sayılarla çarpımına ise katları denir. 8. sınıfın ilk ünitesi olan bu konuda asal çarpanlara ayırma, EBOB ve EKOK ile bunların günlük hayat problemleri öğrenilir.
Bu konu anlatımında Çarpanlar ve Katlar ünitesinde bilmen gereken kuralları, bir çözümlü örneği ve LGS’de bu konudan nasıl soru geldiğini bulacaksın. Sonunda konunun soru tiplerini video çözümleriyle çözebilir, ücretsiz Çarpanlar ve Katlar testi ile kendini deneyebilirsin.
Bilmen gereken kurallar
- Asal sayı: 1’den ve kendisinden başka böleni olmayan, 1’den büyük doğal sayıdır (2, 3, 5, 7, 11, …). 2, tek çift asal sayıdır.
- Asal çarpanlara ayırma: Sayı, çarpan ağacı ya da bölen listesiyle asal sayıların çarpımı olarak yazılır. Örnek: 72 = 2³ · 3².
- EBOB (en büyük ortak bölen): İki sayının ortak asal çarpanlarından en küçük üslüleri çarpılır.
- EKOK (en küçük ortak kat): Bütün asal çarpanların en büyük üslüleri çarpılır.
- Aralarında asal: 1’den başka ortak böleni olmayan sayılardır; EBOB’ları 1’dir (ör. 8 ve 15).
- Önemli bağıntı: İki sayı için EBOB · EKOK = sayıların çarpımı.
Çözümlü örnek
Soru: 24 ve 36 sayılarının EBOB ve EKOK’unu bulalım.
Çözüm: 24 = 2³ · 3 ve 36 = 2² · 3². Ortak çarpanların en küçük üslüleri: EBOB = 2² · 3 = 12. Bütün çarpanların en büyük üslüleri: EKOK = 2³ · 3² = 72. Kontrol: 12 · 72 = 864 = 24 · 36. ✓
LGS’de Çarpanlar ve Katlar nasıl soruluyor?
LGS’de EBOB ve EKOK neredeyse hiç doğrudan sorulmaz; bir hikâyenin içine gizlenir. “Eş parçalara ayırma, en büyük fayans, en az sayıda kutu” gibi ifadeler EBOB’a; “aynı anda tekrar, birlikte ilk kez, ortak zaman” gibi ifadeler EKOK’a işaret eder. Ayrıca kenarları doğal sayı olan dikdörtgenlerin alanları üzerinden çarpan soruları sıkça gelir.
Örnek soru tipleri ve video çözümleri
Aşağıdaki soru tipleri, Çarpanlar ve Katlar kursunun ücretsiz ilk sorularından. Önce kendin çöz, sonra video çözümü izle.



Kendini dene: Çarpanlar ve Katlar konusunun 10 soru tipini çevrim içi çöz, cevabını anında gör: Çarpanlar ve Katlar 8. sınıf testi (çözümlü)
Konudan LGS’de çıkabilecek bütün soru tipleri ve her birinin video çözümü: Çarpanlar ve Katlar kursu
Ayrıca bak: LGS matematik konu dağılımı · ücretsiz matematik mini denemesi · LGS çıkmış sorular