Çarpanlar ve Katlar: LGS’de EBOB-EKOK Sorularını Doğru Okumak

Çarpanlar ve Katlar, LGS matematiğin ilk ünitesi olduğu için çoğu öğrenci tarafından “kolay konu” diye geçiştirilir. Oysa sınavda bu üniteden gelen sorular neredeyse hiç “EBOB’u bul” diye sormaz. Karşınıza fayans döşeyen bir usta, aynı anda kalkan iki otobüs, poşetlere paylaştırılan şekerler ya da bir yol boyunca dikilen ağaçlar çıkar. Bu yazıda, derslerde yüzlerce soru tipini çözerken öğrencilerin en çok takıldığı noktaları ve bunları aşmanın pratik yollarını topladık.

1. EBOB mu, EKOK mu? Önce hikâyeyi kur

Öğrencilerin bu ünitede yaptığı en yaygın hata, hangi işlemi yapacağına karar verememesidir. Ezber bir kural (“en büyük derse EBOB, en küçük derse EKOK”) çoğu zaman yanıltır; çünkü soru kökünde “en az” yazıp EBOB gerektiren sorular da vardır.

Bunun yerine kendinize küçük bir dünya kurun. Soruyu okurken olayı gözünüzde canlandırın:

  • Bir bütünü eş parçalara bölüyorsam (bir tarlayı eş karelere ayırmak, şekerleri eşit poşetlere koymak, kumaşları eşit boyda kesmek) parça boyu her iki sayıyı da tam bölmek zorundadır. Bu bir EBOB durumudur.
  • Küçük parçaları yan yana koyup bir bütün oluşturuyorsam (eş fayanslarla kare bir zemin döşemek, iki otobüsün tekrar aynı anda kalkması, dişlilerin yeniden aynı konuma gelmesi) aranan sayı her ikisinin de katı olmak zorundadır. Bu bir EKOK durumudur.

Hikâyeyi anladığınızda kural kendiliğinden ortaya çıkar. Formülü değil, olayı hatırlayın.

2. Ters ilişkiyi gözden kaçırmayın

Şekerleri poşetlere paylaştırdığımız bir soru düşünün. Her poşete ne kadar çok şeker koyarsam, o kadar az poşet kullanırım. Yani “en az poşet” isteniyorsa, poşet başına düşen şeker sayısı en büyük olmalıdır; bu da bizi EBOB’a götürür. Soru kökündeki “en az” kelimesine bakıp hemen EKOK’a gitmek, bu tip sorularda en sık görülen hatadır.

3. Ağaç sayısı mı, boşluk sayısı mı?

Bir yolun kenarına eşit aralıklarla ağaç dikildiğinde soru genellikle iki şeyden birini sorar: aralık (boşluk) sayısını veya ağaç sayısını. Bu ikisi aynı şey değildir.

  • Düz bir yolda, iki uca da ağaç dikiliyorsa: ağaç sayısı = boşluk sayısı + 1
  • Kapalı bir alanın (bahçe, havuz, pist) çevresine dikiliyorsa: ağaç sayısı = boşluk sayısı

Örneğin 800 metrelik düz bir yola 20 metrede bir ağaç dikilecekse 800 ÷ 20 = 40 bulursunuz. Ama dikkat: bu boşluk sayısıdır. Yolun iki ucuna da ağaç dikiliyorsa ağaç sayısı 41 olur. Şıklarda hem 40 hem 41 genellikle birlikte bulunur.

4. Terim sayısını parmakla saymayın

“7’nin 1’i geçe, 2’yi geçe… 59’u geçe” gibi ardışık değerleri tek tek saymak hem zaman kaybettirir hem de hata riskini artırır. Düzenli artan bir dizide kaç terim olduğunu bulmanın pratik yolu şudur:

Terim sayısı = (Son terim − İlk terim) ÷ Artış miktarı + 1

Örneğin 12’den 96’ya kadar 6’şar artan sayılarda (96 − 12) ÷ 6 + 1 = 15 terim vardır. Ardışık sayılarda artış 1 olduğu için formül “son − ilk + 1” şekline döner.

5. Aralarında asal ifadesini atlamayın

Soruda “a ile b aralarında asaldır” ifadesi geçiyorsa, bu sizin için önemli bir ipucudur: EBOB(a, b) = 1 ve EKOK(a, b) = a · b olur. Bu bilgi genellikle soru metninin ortasına yerleştirilir ve hızlı okuyan öğrenci tarafından gözden kaçırılır. Okurken bu tür ifadelerin altını çizin.

6. Artan ya da eksik kalan durumlar

Bazı sorularda paylaştırma tam bitmez: “5’erli gruplara ayrıldığında 2 öğrenci açıkta kalıyor” gibi. Bu durumda aranan sayı, gruplara ait EKOK’un katından 2 fazladır. “Her gruba 1 öğrenci daha gelseydi tam olacaktı” deniyorsa sayı, EKOK’un katından 1 eksiktir. Kalanları ayrı ayrı inceleyip sayıyı EKOK’un katlarıyla ilişkilendirin.

7. Bölünebilme kuralları zaman kazandırır

Bir sayının tüm çarpanlarını yazmanız gereken sorularda (örneğin 120’yi iki sayının çarpımı olarak yazmak) bölünebilme kurallarını iyi bilmek size ciddi zaman kazandırır: 1–120, 2–60, 3–40, 4–30, 5–24, 6–20, 8–15, 10–12. Çarpan çiftlerini bu şekilde sırayla yazarsanız hiçbirini atlamazsınız.

Kısa bir kontrol listesi

  1. Olayı gözünde canlandır: bölüyor muyum, birleştiriyor muyum?
  2. “En az / en çok” ifadesinin neye ait olduğunu belirle (parça sayısı mı, parça boyu mu?).
  3. Ağaç, direk, kazık sorularında yolun açık mı kapalı mı olduğuna bak.
  4. Aralarında asal, kalan, eksik gibi ifadelerin altını çiz.
  5. Uzun sayma işlemlerinde terim sayısı formülünü kullan.

Bu ünitedeki soru tiplerini tek tek, çözüm videolarıyla birlikte çalışmak istersen Çarpanlar ve Katlar sayfasına göz atabilirsin. İlk soru tipleri ücretsiz.

Kendini dene: Çarpanlar ve Katlar 8. sınıf testi (çözümlü). 10 soru tipini çevrim içi çöz, cevabını anında gör ve her sorunun video çözümünü izle.

Bu soru tipinin benzerlerini çöz

Açık konuların ilk 10 sorusu ücretsiz. Cevabını işaretle, sonucu anında gör, çözüm videosunu izle.

Benzer yazılar

LGS Matematik
LGS Matematik

8. Sınıf Üslü İfadeler Konu Anlatımı: Özet, Kurallar ve Çözümlü Örnek

8. sınıf Üslü İfadeler konu anlatımı: bilmen gereken kurallar, çözümlü örnek, LGS'de nasıl sorulduğu ve video çözümlü soru tipleri.

LGS Matematik
LGS Matematik

8. Sınıf Kareköklü İfadeler Konu Anlatımı: Özet, Kurallar ve Çözümlü Örnek

8. sınıf Kareköklü İfadeler konu anlatımı: bilmen gereken kurallar, çözümlü örnek, LGS'de nasıl sorulduğu ve video çözümlü soru tipleri.

LGS Matematik
LGS Matematik

8. Sınıf Çarpanlar ve Katlar Konu Anlatımı: Özet, Kurallar ve Çözümlü Örnek

8. sınıf Çarpanlar ve Katlar konu anlatımı: bilmen gereken kurallar, çözümlü örnek, LGS'de nasıl sorulduğu ve video çözümlü soru tipleri.

Destek